Ta sama diagnoza, różne potrzeby
Otyłość jest przewlekłą, nawracającą i złożoną chorobą. Jej przebieg może być różny i nie wygląda tak samo u każdej osoby. U jednej na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia metaboliczne, u innej choroby serca, ból stawów, bezdech senny, ograniczenie sprawności oraz trudności emocjonalne często skutkujące wycofaniem się z życia społecznego.
Różnić mogą się także wcześniejsze doświadczenia z diagnostyką i leczeniem, stylem życia, motywacją oraz konkretnymi oczekiwaniami dotyczącymi leczenia.
Właśnie dlatego współczesne podejście koncentruje się na chorym, wykraczając poza ocenę tylko masy ciała. Bierze pod uwagę ogólny stan zdrowia, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, istniejące lub zagrażające powikłania. Celem nie jest wyłącznie liczba na wadze, ale realna poprawa zdrowia i jakości życia.
Prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański, specjalista chorób wewnętrznych i hipertensjologii, lipidolog, Kierownik Katedry i Zakładu Leczenia Otyłości, Zaburzeń Metabolicznych oraz Dietetyki Klinicznej UM w Poznaniu, podkreśla:
Kompleksowe leczenie otyłości nie oznacza zastosowania wszystkich dostępnych metod u każdego pacjenta. Oznacza właściwe rozpoznanie choroby, ocenę jej zaawansowania i dobranie takich elementów terapii, które odpowiadają aktualnym potrzebom konkretnej osoby. U jednego pacjenta kluczowa będzie farmakoterapia, u innego leczenie chirurgiczne, a u kolejnego połączenie tych dwóch metod. W przypadku każdego pacjenta zbilansowane odżywianie oraz zindywidualizowany plan aktywności fizycznej będą stanowiły nieodłączny element procesu zdrowienia. Plan powinien być skuteczny medycznie, bezpieczny i możliwy do kontynuowania w codziennym życiu.
Kompleksowo nie znaczy „wszystko naraz”
Odpowiednio dobrane leczenie nie powinno wprowadzać radykalnych i obciążających zmian w życiu chorego. Metoda małych kroków, pozwalająca na stopniowe wprowadzanie modyfikacji, będzie bardziej motywująca i łatwiejsza w ich długofalowym utrzymaniu.
Czytaj też: Otyłość – czy jej leczenie to koszty, czy jednak poważna inwestycja w zdrowie?
Zmiany na drodze do odzyskania „lekkości życia”, w zależności od wskazań lekarza, mogą obejmować wsparcie żywieniowe, wdrażanie ruchu dopasowanego do możliwości i potrzeb, pomoc psychologiczną, a czasem także farmakoterapię lub leczenie chirurgiczne. Zakres i kolejność działań powinny wynikać z konkretnej diagnozy, celów pacjenta i wspólnej decyzji omówionej z lekarzem.
Filary indywidualnego leczenia:
- Pozwól się poznać (nie jesteś tylko wynikiem) – zacznij od rozmowy o zdrowiu, swoim codziennym funkcjonowaniu, nawykach, wcześniejszych próbach leczenia, obawach oraz o tym, co chcesz „odzyskać” dla siebie.
- Plan szyty na miarę – różne sytuacje wymagają różnych narzędzi; nie każdy pacjent potrzebuje tego samego zestawu interwencji.
- Wspólnie podejmuj decyzje – lekarz wnosi wiedzę medyczną, a pacjent wiedzę o swoim życiu, potrzebach i możliwościach – obie perspektywy są potrzebne.
- Miej wpływ na elastyczny plan – otyłość to choroba przewlekła; sprawdzaj postępy i samopoczucie, modyfikując plan tak, aby był bezpieczny, możliwy do zrealizowania i komfortowy.
Indywidualizacja leczenia ma kluczowe znaczenie. Zalecenie może być poprawne medycznie, a mimo to nie pasować do stylu życia chorego: ograniczeń wynikających z pracy zawodowej czy wcześniejszych doświadczeń pacjenta, przez co nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Omówienie tych barier nie jest szukaniem wymówek; jest częścią skutecznego leczenia.
Asia Przenicka-Malek, ambasadorka kampanii „Odzyskaj lekkość życia” tłumaczy:
Aby leczenie miało szansę być skuteczne, chory musi uwierzyć, że może ono zwrócić mu zdrowie i radość z życia. Nadzieja na odzyskanie lekkości życia, rozumianej jako większa sprawczość, energia i powrót do planów, marzeń oraz pasji, buduje się na solidnych fundamentach. Ważne jest dobre zrozumienie swojej sytuacji, istoty choroby, zaufanie do lekarza i zespołu specjalistów, którzy projektują konkretny model leczenia.
Ewa Godlewska, założycielka i prezes FLO – Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości dodaje:
Pacjenci z chorobą otyłościową bardzo często przychodzą po pomoc po latach nieskutecznych prób i oceniania. Nie potrzebują kolejnego komunikatu: „weź się w garść”, lecz diagnozy, wysłuchania i planu, który uwzględnia ich stan zdrowia oraz realne życie. Indywidualizacja daje pacjentowi poczucie, że nie jest przypadkiem z tabeli, ale partnerem w leczeniu. Dzięki temu odzyskuje swoją podmiotowość, a powrót do lekkości życia staje się realną wizją.
Odzyskiwanie lekkości ma różne oblicza
Nie ma jednej definicji „lekkości życia”. Dla każdego może ona oznaczać coś innego. Dla jednej osoby będzie to swobodniejsze wejście po schodach, dla innej poprawa wyników badań, spokojniejszy sen, możliwość zabawy z wnukiem, powrót do pracy, podróże, lepsze relacje lub ulubione aktywności.
Nie ma jednego obrazu sukcesu ani jednej właściwej drogi. Jest za to prawo do leczenia, które dziś jest możliwe dzięki rozwojowi innowacji medycznych.
Aby to uświadamiać, powstała kampania „Odzyskaj lekkość życia”, dostępna na www.ootylosci.pl, której celem jest budowanie społecznej wiedzy na temat choroby otyłościowej i promowanie działań antystygmatyzacyjnych. Na stronie kampanii dostępne są praktyczne materiały, służące edukacji i wsparciu osób chorych i ich bliskich.
Znajdziemy tam PoMOCnik dla rodziców i opiekunów, który przeprowadza ich przez różne zagadnienia dotyczące nadwagi i otyłości u osób młodych, kwestionariusz z 10 pytaniami, które warto zadać lekarzowi na pierwszej wizycie czy mapę placówek i lekarzy, którzy mają wiedzę i doświadczenie w terapii pacjentów z nadmierną masą ciała.
Dla pacjentów szczególnie wartościowe mogą okazać się podcasty i webinary, które przybliżają realne doświadczenia chorych na otyłość, pokazujące, że choć droga do odzyskania zdrowia nie zawsze jest łatwa, to warto podjąć to wyzwanie i obrać azymut na odzyskanie lekkości życia.
