Wpływ BCG na komórki odpornościowe OUN
Dotychczasowe, prowadzone nad szczepionką badania sugerowały, że BCG może wzmacniać szerszą odpowiedź immunologiczną organizmu, znaną jako odporność wyuczona. Większość badań koncentrowała się jednak na zmianach odporności we krwi, podczas gdy nadal nie było jasne, czy BCG może również wpływać na komórki odpornościowe w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN).
Naukowcy postanowili ponadto sprawdzić, czy w jakikolwiek sposób wpływa ona na poziom białka ściśle związanego z chorobą Alzheimera u osób starszych. Czyli np. powoduje niższe ryzyko rozwoju tej choroby lub wręcz przeciwnie – wywołuje szkodliwe reakcje zapalne, związane ze starzeniem się mózgu. Wyniki ich prac opublikowano w czasopiśmie Communications Medicine.
BCG wzmocniło odpowiedź immunologiczną bez nasilenia stanu zapalnego
W niewielkim badaniu naukowcy z Mass General Brigham w Bostonie obserwowali 23 osoby dorosłe w wieku 55 lat i starsze przez 12 miesięcy po otrzymaniu szczepionki BCG. Uczestników podzielono na dwie grupy: 12 uczestników bez objawów patologii choroby Alzheimera i 11 uczestników z biomarkerami wskazującymi na patologię choroby Alzheimera.
Badanie miało charakter otwarty, co oznacza, że zarówno badacze, jak i uczestnicy wiedzieli o podaniu szczepionki. Nie było również grupy kontrolnej otrzymującej placebo. W trakcie badania naukowcy pobrali próbki krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego w celu oceny zmian aktywności układu odpornościowego i biomarkerów związanych z chorobą Alzheimera.
Kluczowe odkrycie badania sugeruje, że BCG może zwiększać reaktywność komórek układu odpornościowego zarówno we krwi, jak i w płynie mózgowo-rdzeniowym, gdy są one narażone na kolejne wyzwania immunologiczne. Co ważne, ta zwiększona aktywność immunologiczna nie pokrywała się ze wzrostem markerów zapalnych.
Oznacza to, że szczepionka może wzmacniać funkcje odpornościowe, bez wywoływania szkodliwych reakcji zapalnych związanych ze starzeniem się mózgu. To bardzo istotny fakt, ponieważ coraz więcej dowodów łączy przewlekły stan zapalny z chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym chorobą Alzheimera. Natomiast analizy nie dowiodły również wpływu BCG na zapobieganie czy też spowalnianie jej postępu
Dr n. med. Marc Weinberg, badacz w Mass General Brigham mówi:
Kluczowym odkryciem naszego badania jest wzmocniona odpowiedź immunologiczna bez nasilenia stanu zapalnego. To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ przewlekły stan zapalny w mózgu jest już uważany za element biologii choroby Alzheimera. Stan zapalny może być pomocny, gdy jest krótkotrwały i odpowiednio ukierunkowany, ale gdy sygnalizacja zapalna utrzymuje się przez dłuższy czas, może uszkadzać tkanki i przyczyniać się do postępu choroby.
Biomarkery choroby Alzheimera uległy zmianie u zdrowych uczestników
Naukowcy zaobserwowali również zmiany w poziomach beta-amyloidu po szczepieniu. Termin „beta-amyloid” opisuje fragmenty białek, które mogą gromadzić się w mózgu i bezpośrednio przyczyniać się do pogorszenia funkcji poznawczych i utraty pamięci.
Wśród uczestników bez patologii Alzheimera, poziom beta-amyloidu w płynie mózgowo-rdzeniowym spadał, a w krwiobiegu wzrastał w trakcie badania. Oznacza to, że mózg oczyszczał się ze szkodliwych lub zużytych białek, usuwając je do krwi. Z kolei osób, u których już wykazano patologię Alzheimera, nie było podobnych zmian biomarkerów.
Dr Weinberg wyjaśnia:
U uczestników bez patologii Alzheimera zaobserwowaliśmy niższy poziom beta-amyloidu w płynie mózgowo-rdzeniowym i wyższy poziom we krwi po szczepieniu BCG. Jedną z możliwych interpretacji jest to, że BCG może wpływać na transport, usuwanie lub redystrybucję beta-amyloidu między mózgiem a resztą ciała. W przypadku wystąpienia patologii Alzheimera niektóre procesy, normalnie pomagające regulować lub usuwać beta-amyloid, mogą być już upośledzone. Jeśli te szlaki są uszkodzone, nasycone lub mniej adaptowalne, BCG może nie generować takiej samej mierzalnej odpowiedzi biomarkerowej.
Sugeruje to, że BCG może mieć większe działanie przed rozwojem choroby Alzheimera, co potencjalnie podkreśla znaczenie odpowiedniego czasu wdrożenia wszelkich przyszłych strategii profilaktycznych.
Hipoteza zakłada, że BCG może pomóc w przeprogramowaniu komórek odporności wrodzonej, w tym komórek odpornościowych połączonych z ośrodkowym układem nerwowym, tak aby były one bardziej wrażliwe na zmiany związane z chorobami, a nie tylko infekcje.
Wczesne wyniki wymagają potwierdzenia
Chociaż wyniki są obiecujące, naukowcy podkreślają, że jest za wcześnie, aby rozważać BCG jako profilaktykę choroby Alzheimera.
Na razie badanie oferuje nowe spojrzenie na złożoną relację między układem odpornościowym a mózgiem i stanowi podstawę do przyszłych badań nad tym, czy metody oparte na odporności mogą pomóc w zachowaniu zdrowia mózgu w miarę starzenia się.
Autorzy ostrzegają również, że badanie było niewielkie i miało na celu przede wszystkim zbadanie mechanizmów biologicznych, a nie ustalenie, czy BCG zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera lub poprawia funkcje poznawcze. Ponieważ nie obejmowało grupy placebo, nie można również stwierdzić, że zaobserwowane zmiany były spowodowane wyłącznie przez szczepionkę.
W związku z tym konieczne będą większe, randomizowane badania kontrolowane placebo, aby potwierdzić wyniki i określić, czy te zmiany biologiczne przekładają się na istotne korzyści kliniczne.
