Sprawozdanie jasno wskazuje wydatki
Szczegółowe sprawozdanie NFZ za 2025 rok zostało przeanalizowane przez Polskie Stowarzyszenie Diabetyków oraz Forum Ekspertów ds. Cukrzycy. Pozwoliło to na dokładne prześledzenie struktury wydatków oraz postawienie pytań o to, w jaki sposób środki z opłaty cukrowej przyczyniają się do rozwoju nowoczesnej opieki diabetologicznej.
Sprawozdanie pokazuje, że niestety zdecydowana większość środków przeznaczana jest na finansowanie leczenia cukrzycy i chorób metabolicznych, a obszar profilaktyki i edukacji stanowi jedynie nikły procent tych wydatków.
O 2,1 proc. wzrósł koszt refundacji leków przeciwcukrzycowych, zmniejszył się natomiast (i dzieje się tak kolejny rok) np. koszt refundacji pasków do pomiaru glukozy, które stanowią element profilaktyki przeciwcukrzycowej.
Pytanie, w jakim stopniu ta zmiana jest związana z rosnącym wykorzystaniem nowoczesnych technologii monitorowania glikemii oraz czy środki uwalniane w wyniku tych zmian są reinwestowane w dalszy rozwój nowoczesnej opieki diabetologicznej.
Wzrósł koszt świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w zakresie diabetologii i chorób metabolicznych i jest to zmiana pozytywna. Gdzie zatem pojawia się problem?
Środki z opłaty cukrowej „łatają dziury” NFZ
Problemy są właściwie dwa. Po pierwsze, znaczna część wydatków obejmuje świadczenia i produkty finansowane przez NFZ na długo przed wprowadzeniem tego podatku.
Dotyczy to między innymi refundacji leków przeciwcukrzycowych, refundacji pasków do samokontroli glikemii czy finansowania świadczeń diabetologicznych. Oznacza to, że są przeznaczane na cele, które i tak NFZ jako instytucja za to odpowiedzialna musi realizować – to nic nowego.
Po drugie, okazuje się, że z tej puli finansowane są również inne świadczenia, poza zawartymi w ustawie, co oznacza, że NFZ tymi środkami kolokwialnie mówiąc „łata stare dziury”. Opłata ta stała się zatem kolejnym źródłem finansowania dowolnych wydatków NFZ, a nie konkretnych i celowanych działań zdrowotnych (!).
Prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Forum Ekspertów ds. Cukrzycy wyjaśnia:
Raport jest mocno rozczarowujący, pokazuje, jak bardzo ugruntowała się praktyka traktowania wpływów z opłaty jako źródła łatania deficytu NFZ, a nie taki był zupełnie cel wprowadzenia tego instrumentu finansowego. Obecnie 95,6% wpływów z opłaty cukrowej jest przeznaczonych na finansowanie rutynowych świadczeń NFZ związanych z leczeniem cukrzycy, a przecież opłata cukrowa miała być bodźcem dla poprawy i rozwoju ochrony zdrowia i profilaktyki w obszarze cukrzycy i otyłości.
Zdaniem eksperta, powoduje to „konserwowanie” stanu obecnego, uniemożliwiając inne działania dla rozwoju medycyny metabolicznej, również wydatki związane z profilaktyką otyłości, cukrzycy i jej powikłań oraz prowadzenie działań edukacyjnych na znacznie większą skalę.
Istotna jest również modyfikacja programu edukacji, przede wszystkim wczesnoszkolnej, zmierzającej do rozwoju profilaktyki chorób metabolicznych i poprawę dostępu do najnowszych rozwiązań diagnostycznych i terapeutycznych dla osób z otyłością i cukrzycą.
Pacjent ma prawo wiedzieć, na co idą jego pieniądze
Podatek cukry płacimy wszyscy, oczywistym jest fakt, że producent, który opłaca podatek cukrowy, podniesie cenę swojego produktu na sklepowej półce.
Dlatego kolejne raporty i sprawozdania powinny bardziej precyzyjne pokazywać poszczególne kategorie wydatków. Publikowanie jednolitych, porównywalnych rok do roku danych pozwala ocenić nie tylko wysokość wydatkowanych środków, ale również efekty zdrowotne osiągane dzięki ich wykorzystaniu.
Prof. dr hab. Paweł Koczkodaj, ekspert w dziedzinie zdrowia publicznego i członek Forum Ekspertów ds. Cukrzycy mówi:
Musimy odchodzić od oceny skuteczności wyłącznie przez pryzmat wysokości ponoszonych nakładów. Równie istotne staje się pytanie, jakie efekty zdrowotne przynoszą podejmowane interwencje oraz czy przekładają się one na ograniczenie obciążenia chorobami przewlekłymi w skali populacyjnej. W tym kontekście transparentność wydatkowania środków pochodzących z opłaty cukrowej oraz możliwość oceny ich wpływu na zdrowie publiczne mają fundamentalne znaczenie.
W opinii prof. Koczkodaja środki pochodzące z opłaty cukrowej powinny być traktowane jako element długofalowej inwestycji w zdrowie populacji, konsekwentnie wzmacniać działania profilaktyczne, edukacyjne oraz interwencje sprzyjające utrzymaniu prawidłowej masy ciała i zdrowych nawyków żywieniowych.
Równie ważne jest rozwijanie systemu oceny efektów zdrowotnych tych działań, co pozwala podejmować decyzje w oparciu o dowody naukowe, zwiększa efektywność wykorzystania środków publicznych i odpowiada na najważniejsze wyzwania epidemiologiczne, przed którymi stoi system ochrony zdrowia w Polsce.
Niezbędne są nowe rozwiązania systemowe
Z tego powodu Polskie Stowarzyszenie Diabetyków oraz Forum Ekspertów ds. Cukrzycy opowiadają się za dalszym wzmacnianiem opieki diabetologicznej m.in. poprzez:
- zapewnienie stabilnego i szerokiego dostępu do innowacyjnych technologii medycznych oraz terapii zgodnych z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, obejmującego zarówno utrzymanie obecnie dostępnych rozwiązań refundacyjnych, jak i ich dalszy rozwój oraz poszerzanie możliwości leczenia osób z cukrzycą,
- zwiększanie transparentności wydatkowania środków pochodzących z opłaty cukrowej, w tym publikowanie porównywalnych rok do roku danych oraz informacji o osiąganych efektach zdrowotnych,
- finansowanie działań profilaktycznych i edukacyjnych wspierających ograniczenie zachorowań na cukrzycę i otyłość.
Najlepszym sposobem zapewnienia racjonalnego wydatkowania tych środków jest zdaniem organizacji powołanie zespołu ds. opłaty cukrowej przy MZ, składającego się z ekspertów medycznych, ekonomicznych i pacjentów.
Opracowane przez ten zespół zasady gospodarowania opłatą cukrową powinny być wiążące dla MZ i NFZ. Pacjenci mają prawo oczekiwać nie tylko utrzymania już dostępnych możliwości leczenia, ale również ich dalszego rozwoju oraz pełnej informacji o efektach zdrowotnych osiąganych dzięki środkom pochodzącym z opłaty cukrowej.
