Dlaczego każdy pacjent z cukrzycą powinien badać wzrok?
Przede wszystkim dlatego, że oko to narząd niezwykle wrażliwy na wahania poziomu cukru w organizmie, a retinopatia cukrzycowa jest jednym z najczęstszych powikłań cukrzycy. Pojawia się w wyniku uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Co istotne, może rozwijać się jeszcze zanim pacjent otrzyma diagnozę cukrzycy. Nieświadomy, nie leczy się okulistycznie.
Lek. Małgorzata Laskowicz, okulistka z kliniki Oko-Test w Nowym Targu wyjaśnia:
Na co dzień zajmuję się diagnostyką i leczeniem pacjentów z cukrzycą. To temat bardzo aktualny, a liczba chorych stale rośnie. Niestety świadomość powikłań w obrębie narządu wzroku wciąż jest zbyt niska. Każdy pacjent z rozpoznaną cukrzycą, powinien być skierowany na badanie dna oka. Często cukrzyca trwa wiele lat przed rozpoznaniem, dlatego już w chwili wykrycia choroby możemy obserwować zmiany w siatkówce.
Zmiany te na wczesnym etapie mogą być nieodczuwalne i mogą nie zaburzać widzenia, dlatego łatwo je przeoczyć. A brak kontroli może mieć negatywne konsekwencje, bo nieleczona retinopatia prowadzi do utraty ostrości wzroku, a nawet do całkowitej ślepoty. Dlatego kluczowe jest wychwycenie zmian na bardzo wczesnym etapie.
Czytaj też: Nie tylko wysoki cukier niszczy wzrok. Hipoglikemia to poważniejszy problem, niż nam się wydawało
Objawy i leczenie oczu u pacjenta z cukrzycą
W retinopatii cukrzycowej szczególnie groźne jest to, że długo nie daje ona objawów. Jednak pewne sygnały powinny natychmiast skłonić pacjenta do wizyty u okulisty. Należą do nich jakiekolwiek zaburzenia widzenia, w tym m.in.:
- przymglenie widzenia,
- zniekształcenie obrazu – falowanie, pomniejszenie lub powiększenie,
- mroczki widoczne w polu widzenia,
- trudności z widzeniem szczegółów,
- nagłe pogorszenie ostrości widzenia.
Jakie badania wykonuje się u pacjentów z cukrzycą?
Podstawowym i kluczowym badaniem, które umożliwia wykrycie pierwszych zmian, jest badanie dna oka. Jak mówi lek. Małgorzata Laskowicz:
Na ten moment nie mamy innego przesiewowego badania, które zastąpiłoby ocenę dna oka. To właśnie okulista ocenia, czy doszło do uszkodzeń i czy konieczna jest dalsza diagnostyka.
Badanie dna oka powinno być zlecone już przy rozpoznaniu cukrzycy. Kolejność dalszych kontroli zależy od stanu siatkówki i wyrównania cukrzycy:
- gdy nie ma zmian – rutynowo co rok,
- gdy stwierdzono pierwsze nieprawidłowości – kontrole powinny być częstsze, nawet co kilka miesięcy,
- przy bardzo dobrze wyrównanej cukrzycy – czasem rzadziej, jeśli okulista uzna to za uzasadnione.
Kolejne badanie, które jest bezbolesne i powszechnie dostępne to tomografia OCT siatkówki, obrazująca centralną jej część. Poza tym jest jeszcze angiografia fluoresceinowa wykonywana w przypadku, gdy lekarz stwierdzi zmiany na dnie oka. To jest już badanie inwazyjne – z dożylnym podaniem kontrastu, pozwalającego na szczegółową ocenę siatkówki i naczyń. Specjalistka Oko-Test tłumaczy:
Angiografia jest bardzo szczegółowym badaniem, jednak u niektórych pacjentów nie może być wykonana. Przeciwwskazaniami do takiego badania jest niewydolność nerek czy alergie na kontrast. W takich przypadkach ocena stopnia zaawansowania retinopatii oparta jest na badaniach nieinwazyjnych. Co ważne, nawet idealnie prowadzona cukrzyca nie zwalnia z okulistycznych badań profilaktycznych. Wahania glikemii pojawiają się w różnych okresach życia i mogą przyspieszać postęp choroby.
Leczenie: laseroterapia i iniekcje doszklistkowe
Współczesna okulistyka oferuje skuteczne metody, które pozwalają zahamować postęp retinopatii i uratować wzrok. Najczęściej stosowaną metodą leczenia powikłań retinopatii cukrzycowej jest laseroterapia. Natomiast w leczeniu cukrzycowego obrzęku plamki stosowane są iniekcje doszklistkowe.
Lek. Małgorzata Laskowicz wyjaśnia:
Podczas zabiegu laseroterapii wiązka lasera niszczy patologiczne naczynia lub ogniska niedokrwienia. Zabieg może powodować chwilowy dyskomfort i przejściowe pogorszenie widzenia, ale jest bezpieczny i dobrze tolerowany. Wykonywany jest w trybie ambulatoryjnym, po podaniu kropli znieczulających i rozszerzających źrenicę. Zwykle pacjent potrzebuje kilku sesji. Zastrzyki doszklistkowe podawane są regularnie, często w ramach programów lekowych. Ich skuteczność jest bardzo wysoka, ale często łączymy je z laseroterapią, żeby utrwalić efekt.
Przy wczesnym leczeniu wyniki są bardzo dobre. Problem pojawia się u pacjentów, którzy latami ignorują objawy cukrzycy, ponieważ sukcesywnie i bezobjawowo niszczyć ona wzrok. Stąd eksperci apelują, aby regularne badania okulistyczne stały się obowiązkiem każdego pacjenta z cukrzycą. Ekspertka podsumowuje:
Prewencja jest absolutnie najważniejsza. Każdy pacjent z cukrzycą powinien być kierowany przez diabetologa na badanie dna oka i nie wolno tego bagatelizować. Pamiętajmy, im wcześniej wykryjemy zmiany, tym większe mamy możliwości leczenia. W zaawansowanych przypadkach pozostaje już tylko leczenie operacyjne. Niestety na tym etapie rokowanie dla ostrości wzroku jest dużo gorsze.
