O tym, czemu chorzy wciąż spotykają się ze stygmatyzacją, jak zmieniać postawy społeczne oraz kto może wspierać osoby w kryzysie zdrowia psychicznego podczas XI Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w dniach 12-13 marca 2026 w Katowicach rozmawialiśmy z Agnieszką Leszczyńską, Dyrektorem Generalnym Angelini Pharma Polska, prelegentką panelu „Zdrowie psychiczne dziś – między kryzysem a nadziejami na zmianę”.
Edukacja na temat chorób neurologicznych i psychicznych jest niezbędna
Angelini Pharma Polska trzeci rok z rzędu realizuje kampanię „Wyprostuj Spojrzenie”, której celem jest mówienie o chorobach mózgu we właściwy sposób, uzupełnianie wiedzy oraz prostowanie skrzywionego spojrzenia, aby chorzy mogli wyzbyć się wstydu i lęku. W 2024 r. powstał raport na temat stygmatyzacji chorych z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego, oparty na badaniu dotyczącym poziomu wiedzy Polaków oraz mitów o depresji, schizofrenii i padaczce (4).
Pokazał on, że wiedza o tych chorobach opiera się niestety w dużej mierze na stereotypach, co jest wyzwaniem i polem do dalszej pracy w celu odwrócenia tego trendu. To jeden z powodów, dla których firma Angelini zdecydowała się kontynuować kampanię. Agnieszka Leszczyńska podkreśla:
Mamy świadomość, że zmiany mentalności nie dzieją się z dnia na dzień, z miesiąca na miesiąc. Musimy ten temat rozwijać, pokazywać dobre wzorce, możliwości, bo przecież stygmatyzacja bierze się z niewiedzy. Nie rozumiemy, więc się boimy, unikamy albo pierwsi atakujemy, bo to najlepsza obrona. Wyobraźmy sobie, jak trudne musi być dla chorego człowieka zdrowienie w takich warunkach. Edukacja musi być więc długofalowa, aby ci ludzie już nie słyszeli, że osoba z depresją ma słabą psychikę lub jest po prostu leniwa, a chory na schizofrenię – niebezpieczny.
Razem z raportem organizacja stworzyła platformę harmoniamentis.pl, na której w prosty, zrozumiały, czasem obrazkowy sposób tłumaczone są wszelkie kwestie związane z tymi trzema chorobami, np. mówiące o tym, dlaczego nie powinniśmy unikać kontaktu z tymi osobami, a nauczyli się z nimi funkcjonować, wspierać je. To takie same osoby jak my.
Aby to uświadomić i dotrzeć również do młodych osób (z raportu wynika, że grupa wiekowa 18-24 lata jest najbardziej negatywnie nastawiona do chorujących), firma zrealizowała kampanię na Instagramie. Agnieszka Leszczyńska opowiada:
Nagraliśmy filmy z realnymi pacjentami i zamieściliśmy na parę miesięcy na Instagramie ich awatary, poprzez które pokazane było codzienne życie chorych. Aby ludzie mogli zobaczyć, że oni również mają problemy, znajomych, swoje pasje, pytania i wątpliwości, jak my wszyscy.
Kolejna edycja kampanii, nowe elementy
W tym roku do kampanii włączane są nowe elementy. W pierwszym kwartale 2026 r. zrealizowane zostały sondy uliczne, dotyczące wiedzy o depresji, padaczce i schizofrenii oraz postaw wobec osób chorujących, które zostały opublikowane w mediach. Ale to nie wszystko. Aby jeszcze mocniej docierać do młodzieży, już w trzecim kwartale ruszy kolejna inicjatywa. Dyrektor Generalna wyjaśnia:
Będzie to duży projekt edukacyjny dla szkół i uczniów ze szkół średnich, gdzie wraz z partnerami, Fundacją Epi-Bohater oraz Nie widać po mnie uporządkujemy wiedzę młodzieży w zakresie tego, jak działa mózg, czym różni się choroba psychiczna od neurologicznej, czym są depresja, schizofrenia i epilepsja oraz jak przeciwdziałać wykluczeniu. Zrealizujemy również konkurs filmowy dla całych szkół i dla uczniów indywidualnie. Jeśli nie zaczniemy od młodych osób, stygmatyzacja będzie wciąż istniała i nic się nie zmieni.
Adherencja to istotny element powodzenia terapii
Poza wymienionymi działaniami, priorytetem dla Angelini Pharma Polska, jeżeli chodzi o wsparcie osób w kryzysie zdrowia psychicznego, jest kwestia adherencji, czyli stosowania się pacjentów do zaleceń lekarskich. To ważne, bo większość chorób mózgu jest albo dożywotnia, albo przewlekła. W tym aspekcie również jest wiele do zrobienia. Agnieszka Leszczyńska mówi:
Przeanalizowaliśmy jak ludzie, którzy dostają jakąkolwiek terapię związaną z depresją, schizofrenią czy padaczką, wykupują recepty i okazało się, że bardzo dużo recept nie jest wykupionych. I my musimy ten temat zaadresować, zwracając uwagę na dwie istotne kwestie. Po pierwsze, poza pacjentem w proces zaangażowany powinien być również lekarz. Po drugie, pacjent musi mieć świadomość konsekwencji braku adherencji.
Dyrektor Generalna wyjaśnia ponadto, że są zupełnie różne motywy tego, dlaczego pacjent chory psychicznie bądź neurologicznie, rezygnuje z leczenia. Często jest to brak wiedzy o tym, że nie można odstawiać leku tylko dlatego, że czujemy się lepiej, nie można robić tego samodzielne, a już na pewno nie z dnia na dzień. Takie działanie jest szkodliwe, bywa też niebezpieczne. Powodem może być również brak skuteczności zaproponowanej terapii i obawa o możliwe działania niepożądane leków lub wręcz ich występowanie (5). Agnieszka Leszczyńska tłumaczy:
Występują takie przypadki, kiedy pacjenci źle się czują, więc odstawiają leczenie. W przypadku np. padaczki, u chorego stosującego leczenie zmniejsza się liczba napadów albo nie ma ich wcale, ale dochodzą nudności, wymioty, strasznie boli go głowa i doświadcza światłowstrętu, większość czasu spędza w łóżku. Przy depresji na początku terapii zwykle następuje jej nasilenie. I jeśli pacjent nie został poinformowany, że to minie, a w dzisiejszych czasach jesteśmy coraz bardziej niecierpliwi, to odstawi lek. Tak się dzieje zwykle, gdy negatywne aspekty przeważają nad pozytywnymi. Ważne jest jednak, aby pacjent nie odstawiał samodzielnie leczenia, ale powiedział o tych objawach swojemu lekarzowi i wspólnie mogli podjąć decyzję o dostosowaniu dawki lub zmianie leczenia. Kluczowa jest więc dobra współpraca lekarz – pacjent.
Prezes podkreśla, że to wystarczający powód, dla którego istotne jest tworzenie nowych leków, molekuł, pozbawionych tych niekorzystnych skutków. Konieczne są zatem inwestycje państwa w badania naukowe, przemysł farmaceutyczny i refundację nowoczesnych leków, bo to inwestycja w powrót pacjenta do zdrowia.
Pacjent z depresją w gabinecie lekarza POZ
Zdaniem Agnieszki Leszczyńskiej należy również inwestować w edukację lekarzy POZ, tak aby nie obawiali się prowadzenia pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. Aktualnie widać tu postęp, bo jeszcze kilka lat temu lekarze POZ byli negatywnie nastawieni na leczenie np. depresji czy lęków i odsyłali pacjentów do specjalisty.
Skala problemów psychicznych rośnie jednak w zastraszającym tempie, a specjalistów ubywa, więc pacjent przychodzi do POZ i trzeba mu pomóc, działać tak, aby nie zaszkodzić. Dlatego Angelini Pharma Polska, współpracując z największymi autorytetami w dziedzinie psychiatrii w Polsce, organizuje wykłady dla lekarzy pierwszego kontaktu. Frekwencja na tych spotkaniach jest bardzo wysoka tak jak i chęć lekarzy zdobywania wiedzy w tej najbardziej niezgłębionej dziedzinie medycyny. Firma poszła jednak jeszcze dalej. Dyrektor mówi:
Po latach rozmów z lekarzami pierwszego kontaktu, wraz z ekspertami stworzyliśmy pro bono aplikację „Diagnozuj i lecz”, która pomaga lekarzom w diagnozie depresji na podstawie kwestionariusza PHQ-9, zaakceptowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Wypełnienie kwestionariusza na podstawie odpowiedzi pacjenta pozwala w ciągu 10 minut ocenić nasilenie depresji. Ponadto w oparciu o zgłoszone choroby somatyczne pokazuje lekarzowi wszystkie możliwości leczenia danego pacjenta. I okazuje się, że spośród ok. 20 tys. lekarzy POZ w Polsce, z tego narzędzia skorzystała już połowa. Jesteśmy bardzo dumni, bo to pokazuje, jak to narzędzie było potrzebne.
Gdy lekarz ma już obraz dolegliwości pacjenta, ale nadal potrzebuje pewności co do proponowanej terapii, może skonsultować się telefonicznie ze specjalistą. Wtedy taka rozmowa jest wyłącznie podpowiedzią, potwierdzeniem zalecenia. Taki przebieg procesu jest też komfortowy dla pacjenta, ponieważ nie musi czekać miesiącami na wizytę u specjalisty. Agnieszka Leszczyńska podsumowuje:
Ostatnie dane pokazują, że na wizytę w poradniach zdrowia psychicznego czeka się w Polsce 5,8 miesiąca. Dlatego cieszy to, że lekarze POZ chcą z tego skorzystać. Ja w ogóle widzę ogromną zmianę w mentalności tych lekarzy, jeszcze 5 lat temu nie wiedzieli wiele np. o kardiologii i diabetologii, a teraz są w tych chorobach bardzo wyedukowani i z powodzeniem prowadzą pacjentów. I to jest wspaniałe, bo lekarz POZ zna swojego pacjenta najlepiej, ma szersze spojrzenie na jego zdrowie, ma dostęp do historii chorób i leczenia.
Na podstawie:
- https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-depresja, data dostępu: 17.03.2026 r.
- https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/144697,na-schizofrenie-choruje-prawie-400-tys-polakow, data dostępu: 17.03.2026 r.
- https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-oddzialow/epilepsja-sroda-z-profilaktyka-w-ow-nfz,587.html, data dostępu: 17.03.2026 r.
- Raport z badania stygmatyzacji chorych z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego, badanie ilościowe zrealizowane na zlecenie Angelini Pharma przez SW RESEARCH Agencję Badań Rynku i Opinii na reprezentatywnej grupie 1021 osób powyżej 16. roku życia, wykonane metodą CAWI, czerwiec-lipiec 2024 r., https://www.harmoniamentis.pl/wyprostujspojrzenie/, data dostępu: 17.03.2026 r.
- https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2018/11/health-at-a-glance-europe-2018_g1g91fe4/health_glance_eur-2018-en.pdf, data dostępu: 17.03.2026 r.
